© Getty Images

Door Rik Spekenbrink

Het was maandagochtend, de eerste wintertestdag van 2019. Er stond in Barcelona niets op het spel, zelfs voor de kleinste conclusie was het veel te vroeg. Toch klikten 388.635 mensen op deze website de liveblog aan. Vanaf kantoor keken ze stiekem even hoe de eerste kilometers van Max Verstappen met een Honda-motor verliepen. Hoe is het toch te verklaren dat half Nederland in katzwijm valt als een jongeman van 21 achter het stuur kruipt?

,,Max staat voor mannelijkheid’’, zegt Jan Derksen, klinisch psycholoog en hoogleraar aan de Radboud Universiteit. ,,Zijn raceauto ziet er goed uit, is snel en kan alles. Dat spreekt ook vrouwen aan, iedereen heeft mannelijkheid in zich. Bovendien hebben we allemaal, hoe oud we ook zijn, het kind nog in ons. Kinderen hebben behoefte aan een idool. Dat is een psychologisch proces. Door een idool te delen, voelen we ons met elkaar verbonden.’’

We barsten in Nederland van de olympisch en wereldkampioenen, maar geen sporter is zo populair als Verstappen. Online is de ‘Max Mania’ meetbaar. Bij races ook. Of er nu gereden wordt in Sjanghai, Mexico of Boedapest: fans reizen hem achterna. In Oostenrijk komen ze ruimte tekort voor de speciale Verstappen-tribunes en -campings. De kijkcijfers zijn, zeker voor betaalzender Ziggo Sport, uitstekend. Zijn populariteit kent geen grenzen en groeit nog steeds.

Maar het gaat verder dan dat. Er lijkt soms sprake van blinde verafgoding. Als hij een steward uitscheldt, staat het publiek op de banken. Geeft hij een collega na de race een paar duwtjes? Gelijk heeft-ie. Bij een aanrijding is het simpel: de ander heeft het gedaan. Het geldt niet voor al zijn fans, maar voor velen is Verstappen een onfeilbare held.

Een beetje zoals België omging met Sven Nys een aantal jaren geleden. Justine Rombaut deed voor haar masterproef uitgebreid onderzoek naar het ‘fan-dom’ van de veldrijder. ,,Die kon ook niets fout doen’’, zegt ze. ,,Hij was een halfgod in Vlaanderen, het was Sven tegen de rest. Het verschil is alleen dat Nys in die tijd alles won. Hij paste in het plaatje van de ideale schoonzoon, was niet te betrappen op iets onsportiefs of een opvallende uitspraak. Daar kicken Vlamingen op. Iedereen kon dicht bij hem komen, Nys ging op fandagen uit eten met zijn fans.’’

Als je je een beetje een sulletje voelt, kun je dat aanvullen met een idool

Jan Derksen, Hoogleraar

Fantasieproces

Geeft hij een collega (Ocon) na de race een paar duwtjes? Gelijk heeft-ie volgens veel fans. © Ziggo Sport

© Getty Images

Dat ligt bij Verstappen anders. Hij leeft in een miljoenenwereld, woont in mondain Monaco, en houdt privé graag privé. Grote interviews geeft hij amper. Aanraakbaar of aaibaar is hij niet te noemen. Maakt niets uit, stelt Derksen. ,,Juist de afstand tussen Max en zijn fans versterkt het fantasieproces. Bij voetballers die je in het stadion ziet falen, raakt je fantasie gecorrigeerd. Een idool dat ver van je afstaat blijft ideaal, daar mankeert niets aan. Zo werkt het in sommige landen ook met de aanbidding van politieke en geestelijke leiders. Dat kan gevaarlijk worden, in de sport is het alleen maar goed en leuk.’’

Dat hij nog niet kon ruiken aan een wereldtitel en weleens een uitglijder heeft, speelt volgens de psycholoog evenmin een rol. ,,Verstappen is jong, daar kun je nog jaren mee vooruit. Hij krijgt juist meer fans als hij een keer door de mand valt. Onderzoek toont aan dat we eigenwijze of tegendraadse personen leuker vinden dan mensen die altijd maar pleasen. Het gaat er meer om dat een idool dingen doet en durft die veel mensen zelf niet durven. Die hebben wel sterk de behoefte om op te vallen, maar ze zijn juist sociaal aangepast en kleuren binnen de lijntjes. Als je je een beetje een sulletje voelt, kun je dat aanvullen met een idool. Hij of zij versterkt je zelfgevoel en maskeert je minderwaardigheid. Door er met elkaar over te praten voelen mensen zich sterk.’’

Derksen, vroeger fan van Anton Geesink, gunt iedereen zijn of haar sportidool. ,,Een idool is een medicijn voor mensen met last van depressiviteit en lage gevoelens van eigenwaarde. Zeker iemand als Max. Die is jong en eigenwijs, laat zich niet ringeloren en zegt in de media wat hij vindt. Hij staat symbool voor kracht en potentie, veel mensen genieten daarvan. Echt, dat is goed voor de geestelijke gezondheidszorg, de spreekkamers zijn leger dankzij sport.’’

Laat staan wat er gebeurt als Verstappen de Formule 1 ooit zou domineren. Het zal voor zijn supporterslegioen voelen alsof ze zelf hebben gewonnen en leiden tot massale euforie in het land. Dat concludeerde Rombaut ook. ,,Zijn fans vertelden dat de prestaties van Nys invloed hadden op hun persoonlijke leven, hoe ze zich voelden. Ze gingen mee op een golf van vreugde. Door erbij te horen, betekenden ze iets.’’

Lees verder onder de foto.

© Getty Images

Grijze muis

De schoenen van Max. © Getty Images

Rombaut werkt voor Sporthouse Group, een bedrijf dat atleten helpt met hun (sociale) media. Van Kevin De Bruyne tot Philippe Gilbert, maar ook ‘onze’ Lieke Martens en Puck Moonen. Logischerwijs helpen de sociale media fans tegenwoordig enorm om hun helden te volgen en er met elkaar over te communiceren. De Twitter- en Instagram-pagina’s van Verstappen vindt Rombaut er goed uit zien. ,,We stellen in België vast dat de Formule 1 behoefte heeft aan een persoonlijkheid als Max. Stoffel Vandoorne (Belg, vorig jaar coureur bij McLaren, red.) bijvoorbeeld werd gezien als een grijze muis. Max is de jongen die in de Formule 1 reed terwijl hij nog geen normaal rijbewijs had, dat spreekt aan. Door een deel van de Belgen wordt hij als te arrogant gezien, denk ik. Die vinden dat hij zich eerst moet bewijzen. Anderen zien hem als een held, iemand die zich durft te uiten. Adoratie voor mensen die zeggen waar het op staat zit meer ingebakken in de Nederlandse cultuur.’’

© Getty Images